De Nederlandse zweefvliegen


 

Hoofdstuk 1 - Inleiding
Vliegen zijn vies, lastig en lelijk. Althans, zo denken veel mensen. Totdat ze kennis maken met zweefvliegen. Me thun opvallende kleurpatronen en luchtacrobatiek onderscheiden ze zich van andere vliegen. Ook de diversiteit aan levenswijzen maakt dat zweefvliegen de laatste vijftig jaaronder insectenonderzoekers een toenemende populariteit genieten. Omdat zweefvliegen overal in Nederland voorkomenen er goede Nederlandstalige determinatieliteratuur beschikbaar is, is de kennis over deze insectengroepsterk gegroeid. Om alle beschikbare kennis en nieuwe informatiesamen te brengen ging in 1998 het zweefvliegenprojectvan start. Met de totstandkoming van dit deel in deserie Nederlandse Fauna is die kennis over de verspreidingen ecologie van de zweefvliegen in ons land gebundeld en uitgebracht voor iedereen die zich met deze interessanteinsecten groep wil bezighouden.

   Download

 

Hoofdstuk 2 - Historisch overzicht en databank
Het verging de zweefvliegen niet heel anders dan veel anderediergroepen. Het was Carolus Linnaeus (1707-1778) - de‘vader’ van de taxonomie - die met zijn soortbeschrijvingeneen start maakte met de herkenning van deze insecten. Dekennis over herkenning, verspreiding en ecologie van zweefvliegenis sindsdien sterk gegroeid. Dit hoofdstuk zet uiteenhoe gedurende de afgelopen twee eeuwen de belangrijksteontwikkelingen in het onderzoek zijn verlopen, met namein Nederland. Vervolgens komt het zweefvliegenproject aanbod, dat de historische en recente Nederlandse onderzoeksgegevensheeft gebundeld. Al deze gegevens zijn verwerkt ineen overzichtelijke databank, die de basis vormt voor dit deel van de serie Nederlandse Fauna.

   Download

 

Hoofdstuk 3 - Levenswijze van volwassen zweefvliegen
Zweefvliegen zijn mooi om te zien, maar echt interessantworden ze wanneer je meer over hun levenswijze te wetenkomt. Dit hoofdstuk geeft basale kennis over het volwassenzweefvliegenleven. Naast bekende aspecten, zoals zweefgedragen bloembezoek, komen ook minder bekende onderwerpenaan bod. Denk aan het migratiegedrag van sommigesoorten en de geluiden die zweefvliegen kunnen maken. Zoals dat past bij een hoofdstuk over het leven eindigt dit hoofdstuk met doodsoorzaken.

   Download

 

Hoofdstuk 4 - Onvolwassen stadia en levenscyclus
De meeste mensen denken bij zweefvliegen meteen aan devolwassen dieren. Dit is niet zo gek, want deze vallen hetmeeste op. Aan het volwassen leven gaat echter een verborgenleven vooraf, dat minstens zo interessant is. De levenswijzevan de onvolwassen stadia, met name de larven, bepaaltin hoge mate waar en wanneer je de volwassen vliegenaantreft. Dit hoofdstuk bespreekt de zeer gevarieerde voedingsgewoontenvan de larven. Dan volgt een besprekingvan doodsoorzaken van zweefvlieglarven, waaronder parasitismedoor sluipwespen. Het hoofdstuk besluit met een bespreking van enkele aspecten van de levenscyclus, zoals generaties, diapauze en overwintering.

   Download

 

Hoofdstuk 5 - Verspreiding
Niet overal in Nederland komen dezelfde zweefvliegen voor.Zo heeft Zuid-Limburg een andere soortensamenstellingdan de Veluwe. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de verspreidingvan zweefvliegen in ons land, verdeeld in twaalf zweefvliegenclusters.Voorafgaande aan de bespreking van de clusterswordt uiteengezet welke analyse is gebruikt om tot dieindeling te komen. Aansluitend op de bespreking van de verspreidingspatronen binnen onze landsgrenzen wordt de soortenrijkdom in een internationale context geplaatst, met de nadruk op Europa.

   Download

 

Hoofdstuk 6 - Biotopen
Zweefvliegen voelen zich niet zomaar overal thuis. De enesoort houdt van een droge omgeving met veel zon, terwijlde andere liever de schaduw opzoekt. Sommige soorten zijnkritisch in hun voedselkeuze, andere nemen het niet zonauw. Door zulke uiteenlopende voorkeuren verschilt dezweefvliegenfauna sterk tussen bijvoorbeeld een eiken-haagbeukenbosen een laagveenmoeras. Dit hoofdstuk beschrijft welke factoren een rol spelen in de biotoopvoorkeuren van zweefvliegen, om vervolgens de zweefvliegenfauna van diverse biotopen te omschrijven.

   Download

 

Hoofdstuk 7 - Veranderingen, bedreigingen en bescherming
De voorgaande hoofdstukken geven misschien de indrukdat de Nederlandse zweefvliegenfauna een statisch geheel is.Dat is niet het geval. De fauna verandert door de jaren heen.Niet alleen breiden bepaalde soorten hun areaal uit terwijldit bij andere inkrimpt, ook verschijnen en verdwijnen ersoorten. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de Nederlandse zweefvliegenfaunagedurende de afgelopen honderdvijftig jaar isveranderd. De eerste twee delen zijn beschrijvend van aard:wat is er nu daadwerkelijk veranderd en welke soorten zijnbedreigd? Het derde deel probeert de veranderingen in dezweefvliegenfauna te verklaren met factoren die in de Nederlandsenatuur een rol spelen, zoals schaalvergroting van hetlandschap, veranderingen in de bossen en klimaatverandering.Tot slot worden beheermaatregelen voor zweefvliegen beschreven en komt de mogelijke rol van zweefvliegen als indicatorsoorten aan bod.

   Download

 

Hoofdstuk 8 - Verwantschappen en naamgeving
Wereldwijd zijn zo’n honderdtwintigduizend soorten vliegenen muggen bekend, waarvan ongeveer zesduizendsoorten zweefvliegen. Om in die veelheid aan soorten ordete herkennen worden ze ingedeeld op basis van hun onderlingeverwantschappen en evolutionaire ontwikkeling.Beide onderwerpen komen in dit hoofdstuk aan de orde.Een belangrijk onderdeel van dit hoofdstuk vormt de systematischenaamlijst van de Nederlandse zweefvliegen.Deze lijst laat de Nederlandse soorten zien in een rangschikkingvolgens de huidige opvattingen over verwantschappen.De lijst wordt ingeleid door een overzicht van naamsveranderingen uit het verleden, verwachtingen hier overvoor de toekomst en een verklaring van de wetenschappelijke genusnamen.

   Download

 

Hoofdstuk 9 - Zelf zweefvliegen onderzoeken
Dit boek bewijst dat er veel over zweefvliegen te lezen valt,maar het is natuurlijk vooral interessant om de dieren inlevenden lijve te bestuderen. Gelukkig is dat niet bijzondermoeilijk. Ze zijn vlak in de buurt te vinden, zoals in eenparkje of zelfs in de eigen tuin, als er maar bloemen aanwezigzijn. Dit hoofdstuk behandelt de praktische kantenvan de zweefvliegenstudie. Allereerst wordt er stilgestaan bijhet werk aan de volwassen dieren. Waar zijn ze te vinden enhoe kunnen ze worden gevangen? Hoe valt te ontdekkenom welke soort het gaat? Hoe zijn ze te prepareren en tebewaren? Vervolgens wordt ingegaan op het bestuderen vande larven, iets waar maar weinig mensen zich mee bezighouden,terwijl het bijzonder boeiend is. Het zoeken enlaten opgroeien van de larven is leuk om te doen en kanbovendien veel nieuwe informatie over de biologie en ecologieopleveren. Doel van dit hoofdstuk is dan ook om voldoende houvast te bieden om straks zelf met zweefvliegen en hun larven aan de slag te gaan.

   Download

 

Hoofdstuk 10 - Soortbesprekingen
In dit hoofdstuk worden alle in Nederland gevonden soortenzweefvliegensoorten afzonderlijk behandeld, met uitzonderingvan enkele geïmporteerde Merodon-soorten (ziebetreffende genustekst). Zowel de genera als de soorten pergenus zijn alfabetisch gerangschikt om het opzoeken gemakkelijkerte maken. Voor een systematische indeling verwijzen we naar de naamlijst in hoofdstuk 8.

   Download

  Hoofdstuk 11 - Verklarende woordenlijst    Download

 

Hoofdstuk 12 - Literatuur
Titels met een of twee auteurs zijn alfabetisch en op jaar geordend.Titels met meer dan twee auteurs volgen hierop inchronologische volgorde. In de tekst wordt naar een titelmet twee auteurs verwezen met Auteur1 & Auteur2 (2003),naar titels met meer auteurs met Auteur1 et al. (2003). Meer titels van dezelfde auteur(s) per jaar worden voorzien van a, b etc.

   Download

 

Hoofdstuk 13 - Summary
The Netherlands are a small country, but nevertheless a respectablenumber of 328 species of hoverflies are knownfrom within its borders. The knowledge of the hoverfly faunaof the Netherlands has greatly improved over the last 10years, as a result of a national recording scheme. This bookpresents a comprehensive review of knowledge on the Dutchhoverfly fauna in a way that should be attractive not only forserious entomologists, but also for amateur naturalists andanyone interested in nature policy and -management. Thefirst nine chapters deal with general topics like ecology, behaviour,diversity, evolutionary history, taxonomy, threatsand conservation of hoverflies. In chapter 10, the species accounts give information separately for each species.

   Download

  Hoofdstuk 14 - Bijlagen    Download

  Hoofdstuk 15 - Index    Download

Over bestuivers.nl

Bestuivers.nl is een initiatief van EIS Kenniscentrum Insecten en is bedoeld als centraal punt voor kennis en informatie over wilde bestuivers in Nederland, met nadruk op wilde bijen en zweefvliegen. De website is mede tot stand gekomen dankzij het Sayers Fonds van het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Over EIS

EIS Kenniscentrum Insecten is het kenniscentrum voor insecten en andere ongewervelden. De stichting doet onderzoek en geeft adviezen over beleid en beheer. Daarnaast houden we ons bezig met voorlichting en educatie. Bezoek hier onze website.

  

Contact

EIS Kenniscentrum Insecten 
Postbus 9517 
2300 RA Leiden 
(+31) 071 7519314 
eis@naturalis.nl   

Bezoekadres 
Vondellaan 55
Leiden