Nieuwsartikelen Nationale Bijenstrategie nieuw

Graafwespen zijn er in vele soorten en maten. Daarvan bewoont slechts een vrij klein deel de opennestgangen die met nesthulp worden aangeboden. Er zijn veel kleine soorten bij, die in dit hoofdstuk maarbeperkt aandacht krijgen. De grotere soorten zijn beter waar te nemen, maar desondanks niet gemakkelijkvan een soortnaam te voorzien. Dit hoofdstuk beperkt zich daarom tot het bespreken van enkelevoorbeelden uit de diverse groepen graafwespen, zoals pottenbakkerswespen, bladluizendoders,bladvlooiendoders en bladluizenvangers. Ook een platkopwesp komt ter sprake.

De bekendste plooivleugelwespen zijn de papierwespen (‘limonadewespen’), die sociaal in grote volken leven. Daarnaast komen nog 40 soorten plooivleugelwespen in Nederland voor, die niet in volken levenmaar een solitaire levenswijze hebben. Deze hebben de verzamelnaam ‘metselwespen’ gekregen. Dithoofdstuk bespreekt een aantal metselwespen die nesthulp goed weten te waarderen. Leem blijkt daarbijeen aantrekkelijk bouwmateriaal te zijn. Achtereenvolgens komen voorbeelden van muurwespen, behangerswespen, urntjeswespen, schoorsteenwespen en deukmetselwespen ter sprake. Kenmerkend is dat in de broedcel het ei eerst wordt gelegd voordat er voor proviand wordt gezorgd, die in de meeste gevallen uit larven van kevers of uit rupsen bestaat.

Een spinnendoder verlamt één spin, die als voedselvoorraad van een nakomeling voldoende is. De verlamdespin wordt verstopt in een holte die een spinnendoder zelf graaft of opzoekt. Nesthulp kan voor enkele soorten uitkomst bieden. De metselspinnendoder is zo’n soort. Ook muurspinnendoders profiteren van bestaande gangen, net als baardspinnendoders. De diverse soorten zijn moeilijk te onderscheiden, maar hun leven levert boeiende informatie.

Een koekoeksbij verzamelt zelf geen voedsel voor haar nageslacht, maar legt een ei in het nest van eensoort die dat wel doet. De larve van de koekoeksbij doodt het ei of de larve van de waardbij en leeft daarnazelf van het aanwezige bijenbroodje. Tubebijen profiteren van het werk van verschillende soorten die vannesthulp gebruik maken. Van viltbijen is dat niet zeker. Kegelbijen zijn veelal gespecialiseerd op bepaaldesoorten behangersbijen. Uit elk van deze bijengenera worden voorbeelden besproken.

Metselbijen danken hun naam aan hun gewoonte om bevochtigde aarde te gebruiken bij de bouw van hunbroedcellen. Er zijn echter ook soorten die daarvoor gekauwd blad gebruiken. Een aantal soorten maaktgraag gebruik van aangeboden nesthulp, want ze nestelen bij voorkeur in bestaande gangen. De rosse metselbijis de meest algemene metselbij van ons land. Uiterlijk, gedrag en levenscyclus van deze soort wordenuitvoerig besproken. Daarna is er aandacht voor de gehoornde metselbij, de blauwe metselbij, de slangenkruidbij,de kauwende metselbij en de zwartbronzen houtmetselbij.

De tronkenbij is een vrij kleine bij, die van mei tot september is waar te nemen. Ze nestelt graag in bestaandegangen en is vele generaties lang een veelvuldig gebruikster van dezelfde nestblokken. Vooral gelecomposieten leveren het stuifmeel waarmee de larven zich voeden. De broedcellen worden begrensd metwandjes van hars, waarmee ook de nestgang wordt afgesloten. Veel intimiteiten van het leven van tronkenbijen passeren de revue.

Klokjesbijen zijn zwarte bijen die nestelen in bestaande gangen. Ze danken hun naam aan hun gewoonteom stuifmeel te verzamelen op de bloemen van klokjes. Deze bloemen zijn populair in tuinen, vandaar datklokjesbijen regelmatig daar te bewonderen zijn. Eén van de soorten, de ranonkelbij, heeft een afwijkendevoorkeur, namelijk voor boterbloemen. Gedrag en leven van de vier Nederlandse soorten klokjesbijen komenin dit hoofdstuk uitgebreid ter sprake.

We maken kennis met de broedzorg en het gedrag van behangersbijen, die bladstukjes gebruiken om hun nestgangen mee te bekleden. Omdat deze stukjes worden uitgeknipt wordt een aantal soorten met bladsnijde rbetiteld. De tuinbladsnijder, de grote bladsnijder, de distelbehangersbij, de gewone behangersbijen de Lapse behangersbij krijgen afzonderlijk aandacht. Omdat de lathyrusbij in een aantal kenmerken overeenkomt met behangersbijen wordt deze soort eveneens besproken. Deze bij bekleedt bestaande gangen met een harde mortel.

De grote wolbij is een markante, grote bijensoort met een opvallende geel-zwarte tekening. Deze bij nesteltin bestaande holtes, maar maakt niet vaak gebruik van kunstmatige nesthulp. Wel komen mannetjeser graag in slapen. De vrouwtjes verzamelen haren van bepaalde planten om hun nest mee te bekleden. Demannetjes patrouilleren bij deze planten in de hoop met vrouwelijke soortgenoten te paren. Dit hoofdstuk bespreekt de levenscyclus, het gedrag en de nestbouw.

Maskerbijen danken hun naam aan het kenmerkend gele of witte gezicht van de mannetjes. Vrouwtjes wijken af van andere bijen door het ontbreken van verzamelharen. Stuifmeel en nectar worden in de kropvervoerd. In dit hoofdstuk dient de resedamaskerbij als voorbeeld voor het leven van de 21 soorten maskerbijen in ons land. De levenscyclus en de nestbouw komen in detail aan bod.

Wormkruidbijen zijn de enige pootverzamelende bijen die in bovengrondse nestgangen komen wonen. Wormkruidbijen bekleden hun nestgangen met een film van door henzelf geproduceerde polyester. De levenscyclus,het foerageergedrag en de nestbouw worden besproken. In detail wordt ingegaan op het makenen afwerken van een broedcel. Wormkruidbijen overwinteren als rustlarve.

Essentieel voor alle bijen is dat de voor hen geschikte bloemen in de geschikte tijd bloeien. Vrijwel allebloemen kennen wel een of meerdere bijensoorten die er gebruik van maken. Kennis hierover komt vanpas wanneer u uw tuin aantrekkelijk wilt maken voor bijen. Dit hoofdstuk helpt u op weg, onder anderemet overzichten van planten die veel door bijen worden bezocht. Er is een selectie gemaakt van eenjarige,tweejarige en vaste planten, naast bomen en struiken.

De belangstelling voor het aanbieden van nesthulp aan insecten is aanleiding om hier een overzicht te biedenvan de mogelijkheden met betrekking tot aculeate Hymenoptera, met name solitaire bijen en wespen.Bijenhotel, insectenmuur, bijenkroeg; het zijn allemaal benamingen die de populariteit van nesthulp onderstrepen.

De grote diversiteit aan bijen en wespen betekent een grote variatie in levenswijzen. Bijen zorgen met hunbloembezoek voor bestuiving, terwijl wespen als echte rovers invloed hebben op de populaties van hunprooien. Dit hoofdstuk bespreekt de manieren waarop bijen en wespen voedsel verzamelen en vervoeren.Ook het vinden van een partner, de nestelwijze, solitair en sociaal gedrag, de ontwikkeling van ei tot volwasseninsect, oriëntatie, dagritme, overwinteringsstrategieën, veroudering en sterfte passeren de revue.Het hoofdstuk besluit met enige aandacht voor mogelijke overlast en hoe de dieren te hanteren.

Er zijn in ons land gegevens verzameld over meer dan 350 soorten bijen. Daaruit blijkt dat het met veelsoorten niet echt goed gaat. Om een beeld te geven van de grote diversiteit worden vrijwel alle genera kort besproken en geïllustreerd.

Enkele basisbegrippen omtrent de lichaamsbouw van angeldragende vliesvleugelige insecten zijn noodzakelijk om de leesbaarheid van dit boek te vergroten. Achtereenvolgens komen aan de orde de kop,het borststuk met de poten en vleugels en het achterlijf. Ook enkele inwendige organen en de functie van de angel worden besproken. Tot slot wordt het verschil tussen bijen en wespen toegelicht.

Vliesvleugeligen (Hymenoptera) vormen een aparte orde onder de insecten. In ons land zijn meer dan 5300 soorten ervan aan te treffen. Deze soorten zijn ondergebracht in verschillende families, waarvan bijen en mieren wel de bekendste zijn. Maar wie kent platkopwespen, knotswespen en spinnendoders? Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de diversiteit van vliesvleugelige insecten in Nederland.

Bijen en wespen zijn mooie diertjes, weten velen. Dat ze nuttig zijn als bestuivers van bloemen is ook wel bekend. Minder bekend is de enorme vormen- en kleurenrijkdom van de honderden verschillende soorten die in Nederland voorkomen. Nog minder mensen zijn op de hoogte van wat er zich afspeelt in de nesten van bijen en wespen. Wie zich in deze wereld verdiept, staat versteld van de duizelingwekkende diversiteit en het vakmanschap van deze dieren. Zelfs in eigen tuin blijkt al meer te gebeuren dan u ooit had gedacht,zeker als u nesthulp aanbiedt. Dit boek geeft een rondleiding in de bijen- en wespenwereld, zodat u voortaan zelf in staat bent om plezier aan deze dieren te beleven en ze een handje te helpen in hun voortbestaan. 

12 februari 2024. - In duingebied Meijendel is in 2023 voor de derde maal een monitoringsronde uitgevoerd van de bijenfauna. De resultaten zijn gepubliceerd in een rapportage.

15 januari 2024. - In 2017 ging een provinciale monitoring van start van de wilde bijen in Noord-Brabant, die in 2019 en 2022 herhaald is. In 28 gebieden verspreid over de provincie is in deze drie jaren de wilde bijenfauna onderzocht. Over deze drie monitoringsjaren samen is nu een rapportage beschikbaar.

9 januari 2024. - Nog pas elf jaar geleden verscheen er een atlas van de Nederlandse wilde bijen, waar ook de hommels bij horen. Door het beschikbaar komen van een grote hoeveelheid recente en historische verspreidingsgegevens was het nu alweer tijd voor een nieuwe verspreidingsatlas van de Nederlandse hommels. Die is onderdeel van het net verschenen themanummer Hommels met nog veel meer informatie over hommels.

8 januari 2024. - Veel soorten zweefvliegen voeden zich als larve met bladluizen in bomen. 's Winters zijn deze larven te vinden tussen bladafval dat zich ophoopt in bossen en tuinen. De Britse zweefvliegenkenner Geoff Wilkinson heeft een handleiding opgesteld voor het zoeken naar en herkennen van deze larven. Zo hoef je niet tot het voorjaar te wachten met het zoeken naar zweefvliegen. Het is leuk en leerzaam om te doen. 

4 december 2023. - 

6 november 2023. - Mooi, zeldzaam en onvoorspelbaar: een begerenswaardige combinatie. Glanszweefvliegen hebben het allemaal. Vier soorten waren er uit Nederland bekend en stuk voor stuk zijn het schoonheden die zich maar zelden laten zien. Nu is daar een vijfde soort bij gekomen: de klimopglanszweefvlieg. 

29 september 2023. - Onderzoek naar de insectenrijkdom op binnendijken maakt steeds duidelijker welke sleutelrol deze ‘slaperdijken’ kunnen vervullen in het agrarisch gebied. Met name solitaire bijen en graslandvlinders bereiken soms duizelingwekkende dichtheden. De resultaten zijn onlangs gepubliceerd in De Levende Natuur.

19 september 2023. - Een nieuw bijentijdschrift ziet het levenslicht: Anthophila. Het richt zich op het publiceren van artikelen over taxonomie, faunistiek en ecologie van Europese bijen.

Het Vlaamse Natuurpunt heeft informatie over verspreiding, habitat en levenswijze van de grashommel in Vlaanderen samengevat in een nieuw rapport. 

25 augustus 2023. - Welke bijensoorten zijn belangrijk voor de Provincie Zuid-Holland? Welke gebieden in deze povincie zijn van bijzonder belang voor bijen? Deze vragen staan centraal in een zojuist verschenen rapport van EIS Kenniscentrum Insecten. Het rapport is opgesteld in het kader van de ambitie om in heel Zuid-Holland toe te werken naar een provinciaal bijenlandschap.